12 maja obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Pielęgniarek i Położnych, ustanowiony na cześć Florence Nightingale – prekursorki nowoczesnego pielęgniarstwa. To okazja do podkreślenia roli pielęgniarek i położnych w systemie ochrony zdrowia oraz wyzwań związanych z dostępnością świadczeń. Według danych średnio 3,4% mieszkańców[1] krajów OECD deklarowało niezaspokojone potrzeby zdrowotne, głównie z powodu długich kolejek, kosztów lub odległości, a w części państw problem ten dotyczył ponad 8% populacji. W tym kontekście coraz częściej wskazuje się na potrzebę lepszego wykorzystania kompetencji personelu pielęgniarskiego, m.in. poprzez rozszerzanie ich uprawnień, co mogłoby poprawić efektywność systemu i dostęp pacjentów do świadczeń.

Większe kompetencje to większa dostępność

Jak wskazuje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), w krajach rozwijających zaawansowaną praktykę pielęgniarską, personel pielęgniarski może realizować nawet 60–80% świadczeń w podstawowej opiece zdrowotnej[2], w tym prowadzić pacjentów z chorobami przewlekłymi i wykonywać wybrane procedury medyczne. Analizy WHO potwierdzają, że rozwiązania te poprawiają dostępność i ciągłość opieki bez obniżenia jakości leczenia.

„W kontekście rosnących potrzeb zdrowotnych oraz ograniczonych zasobów kadrowych systemu ochrony zdrowia rozszerzanie kompetencji personelu pielęgniarskiego należy postrzegać jako konieczny element rozwoju nowoczesnej opieki medycznej. Odpowiednio przygotowane i funkcjonujące zgodnie ze standaryzowanymi procedurami zespoły dostępów naczyniowych są w stanie bezpiecznie realizować zaawansowane procedury, takie jak wprowadzanie cewników PICC i PICC-portów. Model ten może przyczyniać się do skrócenia czasu oczekiwania na procedurę oraz szybszego wdrożenia terapii wymagającej optymalnego dostępu naczyniowego.” – podkreśla dr n. med. i n. o zdr. Maciej Latos, Prezes Towarzystwa Pielęgniarstwa Infuzyjnego.

Zaawansowana praktyka pielęgniarska – system ochrony zdrowia potrzebuje nowych kompetencji

Rozszerzenie zakresu uprawnień pielęgniarek to nie tylko kwestia organizacyjna, ale przede wszystkim systemowa. W sytuacji starzejącego się społeczeństwa i rosnącej liczby pacjentów z chorobami przewlekłymi konieczne jest budowanie zespołów opieki opartych na współpracy interdyscyplinarnej.

W praktyce oznacza to przesunięcie części kompetencji do wysoko wykwalifikowanych pielęgniarek, które po odpowiednim przeszkoleniu i zgodnie z jasno określonymi standardami mogą samodzielnie wykonywać wybrane procedury medyczne, prowadzić edukację pacjentów oraz monitorować terapię. Takie rozwiązanie skraca kolejki, poprawia ciągłość leczenia i zwiększa bezpieczeństwo terapii, jednocześnie pozwalając lekarzom koncentrować się na najbardziej skomplikowanych przypadkach.

„Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych od lat postuluje o pełniejsze wykorzystanie kompetencji. Odpowiednie regulacje prawne i organizacyjne pozwolą nie tylko zwiększyć dostępność świadczeń, ale także uporządkują zakres odpowiedzialności i wzmocnią bezpieczeństwo pacjentów. Rozszerzenie uprawnień w obszarze procedur takich jak PICC, to realne wsparcie dla pacjentów i całego systemu ochrony zdrowia” – wskazuje dr n. med. i n. o zdr. Andrzej Tytuła, Wiceprezes Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych.

Efektywność kosztowa

Tworzenie w szpitalach interdyscyplinarnych zespołów dostępu naczyniowego oznacza realne oszczędności i lepszą organizację pracy. Gdy wkłucia centralne wykonuje odpowiednio przeszkolony personel pielęgniarski według jednolitych standardów, rzadziej dochodzi do powikłań, a to zmniejsza koszty leczenia. Jasna ścieżka postępowania w przypadku trudnego dostępu do żył ogranicza liczbę nieudanych prób wkłucia, skraca pobyt pacjenta w szpitalu i poprawia jego komfort. A im mniej powikłań, tym lepsze leczenie pacjentów i mniejsze koszty dla szpitala.

—– Koalicja na rzecz Bezpieczeństwa Szpitali została zawiązana w 2021 roku, a głównym jej celem jest zwiększanie bezpieczeństwa pracowników ochrony zdrowia w miejscu pracy, m.in. poprzez promowanie i zachęcanie szpitali do korzystania z bezpiecznego sprzętu medycznego. Głównym projektem Koalicji jest program „Bezpieczny szpital to bezpieczny pacjent”, do którego przyłączają się placówki medyczne, przestrzegające zaleceń w niej zawartych. Patronat nad projektem objęły: Narodowy Fundusz Zdrowia, Rzecznik Praw Pacjenta, Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych, Polska Federacja Szpitali, Naczelna Izba Lekarska, Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Epidemiologicznych, Polskie Towarzystwo Pielęgniarek Anestezjologicznych i Intensywnej Opieki, Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych, Polski Klub Dostępu Naczyniowego, Stowarzyszenie Higieny Lecznictwa, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Szpitali Prywatnych, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Naczelna Izba Aptekarska, Europejskie Stowarzyszenie Czyste Leczenie, Stowarzyszenie Zdrowych Miast Polskich, Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych, Polskie Towarzystwo Mikrobiologów, Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie, Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy, Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej oraz Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Infuzyjnego.

[1] Unmet needs for healthcare: Health at a Glance 2025 | OECD

[2] World Health Organization, State of the World’s Nursing 2020: Investing in Education, Jobs and Leadership; WHO Europe, Advanced practice nursing roles in Europe – policy brief, Copenhagen.