Bezpieczeństwo personelu medycznego wymaga systemowych zmian – eksperci Koalicji na rzecz Bezpieczeństwa Szpitali skierowali apel do Ministerstwa Zdrowia

Bezpieczeństwo personelu medycznego stanowi jeden z fundamentów właściwego funkcjonowania szpitali i zapewnienia pacjentom odpowiedniej jakości opieki. Tymczasem polskie placówki ochrony zdrowia wciąż mierzą się z licznymi wyzwaniami w zakresie ochrony pracowników przed zagrożeniami zawodowymi, w tym zranieniami ostrym sprzętem medycznym czy ekspozycją na substancje niebezpieczne. W odpowiedzi na te problemy Rada Ekspertów Koalicji na rzecz Bezpieczeństwa Szpitali skierowała do Ministerstwa Zdrowia apel o podjęcie systemowych działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa w placówkach medycznych. Jednym z kluczowych postulatów jest powołanie przy Ministerstwie Zdrowia stałego Zespołu ds. Bezpieczeństwa w Szpitalach, który stałby się platformą współpracy administracji publicznej i środowiska medycznego na rzecz poprawy standardów bezpieczeństwa.

Bezpieczeństwo personelu medycznego wciąż pozostaje wyzwaniem

Poziom bezpieczeństwa w wielu placówkach nadal odbiega od pożądanych standardów. Każdego roku w kraju dochodzi do dziesiątek tysięcy zakłuć i zranień ostrym sprzętem medycznym, niosących bezpośrednie ryzyko zakażenia patogenami krwiopochodnymi, w tym wirusami WZW typu B i C, które odpowiadają łącznie za ponad trzy czwarte zawodowych zakażeń personelu[1]. Nie jest to jedyne zagrożenie dla pracowników medycznych, którzy są również narażeni na ekspozycję na substancje cytotoksyczne stosowane w onkologii. Z danych instytucji unijnych wynika, że ich rakotwórczość i mutagenność odpowiada rocznie za ponad tysiąc poronień oraz kilkadziesiąt zachorowań na nowotwory wśród medyków w Europie[2].

„Na skalę problemu wskazuje również fakt, że aż 75% personelu medycznego w Polsce jako bezpośrednią przyczynę zranień wskazuje brak sprzętu z zabezpieczeniami, a niemal 90% placówek prowadzi rejestr incydentów w formie papierowej lub nie ewidencjonuje ich wcale. W praktyce oznacza to, że 40% zranień w ogóle nie jest raportowanych” – zauważa dr n. med. i n. o zdr. Paweł Witt, Przewodniczący Rady Ekspertów Koalicji na rzecz Bezpieczeństwa Szpitali.

Głęboko zakorzenione przyczyny obecnych problemów

Jedną z istotnych barier w podnoszeniu standardów bezpieczeństwa w polskich szpitalach pozostaje sposób realizacji zamówień publicznych. W postępowaniach przetargowych często dominuje kryterium najniższej ceny jednostkowej, podczas gdy rozwiązania zwiększające bezpieczeństwo personelu traktowane są jako dodatkowy, zbędny koszt.Nie uwzględnia się jednak przy tym rzeczywistych strat budżetowych, które generują diagnostyka i profilaktyka poekspozycyjna, długotrwałe leczenie i zwolnienia lekarskie. Według szacunków koszty te mogą sięgać nawet 2% łącznych wydatków na ochronę zdrowia.

Tymczasem przyjęte w Unii Europejskiej przepisy jednoznacznie określają minimalne wymogi technologiczne.  Rozporządzenie MDR (EU 2017/745) nakłada obowiązek projektowania wyrobów medycznych w oparciu o zasadę bezpieczeństwa zintegrowanego safety by design, a opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE zharmonizowana norma EN ISO 23908 precyzuje normy techniczne dla sprzętu bezpiecznego (w tym pojedynczych igieł), wspierając upowszechnianie bezpieczniejszych rozwiązań w praktyce klinicznej.

Systemowe podejście do bezpieczeństwa personelu medycznego

Rada Ekspertów Koalicji na rzecz Bezpieczeństwa Szpitali zwraca uwagę na konieczność nadania bezpieczeństwu pracy personelu medycznego odpowiedniego znaczenia w debacie dotyczącej jakości opieki zdrowotnej. Przez lata zagrożenia związane ze zranieniami ostrym sprzętem medycznym czy kontaktem z substancjami niebezpiecznymi były często postrzegane jako nieodłączny element wykonywania zawodów medycznych. Tymczasem rozwój technologii i dostępność nowoczesnych rozwiązań ochronnych stwarzają możliwości skuteczniejszego ograniczania ryzyka zawodowego. Zdaniem ekspertów troska o zdrowie lekarzy, pielęgniarek i personelu pomocniczego powinna być traktowana jako integralny element bezpieczeństwa pacjentów oraz jakości funkcjonowania całego systemu ochrony zdrowia.

W skierowanym do Ministerstwa Zdrowia apelu Rada Ekspertów Koalicji proponuje powołanie stałego Zespołu ds. Bezpieczeństwa w Szpitalach. W skład międzyśrodowiskowego ciała doradczo-eksperckiego mieliby wejść przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia, Głównego Inspektoratu Sanitarnego, Państwowej Inspekcji Pracy
oraz samorządów zawodowych. Zespół stanowiłby platformę dialogu i współpracy administracji publicznej z praktykami klinicznymi, umożliwiając bieżące monitorowanie wdrażanych zmian oraz wypracowywanie rozwiązań uwzględniających zarówno możliwości finansowe placówek, jak i konieczność podnoszenia standardów bezpieczeństwa.

[1] Zgodnie z danymi Europejskiej Agencji Zdrowia i Bezpieczeństwa w Pracy, Raportem Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczącego zakażeń personelu medycznego oraz raportem Implementacja Dyrektywy Rady 2010/32/UE w polskich szpitalach.

[2] Wytyczne dotyczące bezpiecznego zarządzania niebezpiecznymi produktami leczniczymi w miejscu pracy, Komisja Europejska, Luksemburg 2026